Wrth ystyried sectorau gwahanol y GIG yn eu tro, ym mis Rhagfyr 2005:

• Roedd Byrddau Iechyd Lleol yn rhagweld, yn gyffredinol, y byddant yn cyflawni eu terfynau adnoddau 2005/2006, gyda gwarged net cyffredinol o tua £4 miliwn;
• Roedd y rhan fwyaf o ymddiriedolaethau GIG yn rhagweld na fyddant yn mantoli'r gyllideb yn 2005/2006, ac yn disgwyl gorwario tua £26 miliwn erbyn diwedd y flwyddyn ariannol.
• Roedd Comisiwn Iechyd Cymru, un o asiantaethau Lywodraeth Cynulliad Cymru, yn rhagweld diffyg pellach o tua £10 miliwn.

Ar yr adeg yr ysgrifennwyd yr adroddiad hwn, roedd swyddogion Llywodraeth Cynulliad Cymru yn fodlon bod digon o arian ar gael o fewn system y GIG i gyflawni ymrwymiadau  cyrff GIG lleol o ddydd i ddydd hyd ddiwedd y flwyddyn i fis Mawrth 2006.Mae'n debyg mai dyna ddigwyddodd.

Roedd yr amcangyfrifon diwedd blwyddyn ym mis Rhagfyr 2005 yn dangos gwelliant ar ragolygon y misoedd blaenorol, ond dal yn cynrychioli diffyg net o tua £32 miliwn ar gyfer 2005/2006. Er bod rhagolygon gan nifer o gyrff GIG yn parhau'n sefydlog yn ystod y flwyddyn, mae rhagolygon cyrff eraill wedi amrywio'n fawr, sy'n codi cwestiynau ynglyn ag effeithiolrwydd rheolaeth ariannol a gallu rhai cyrff i ragweld yn gywir.

Casgliad yr adroddiad yw oni reolir y rhesymau sylfaenol dros y diffygion yn llwyddiannus, yna bydd y sefyllfa yn gwaethygu ar gyfer y GIG yn 2006/2007.Mae hyn oherwydd y bydd yn rhaid i rai ymddiriedolaethau a byrddau iechyd lleol ddechrau gwneud ad-daliadau a fydd yn gosod pwysau ychwanegol ar sefydliadau gyda diffygion sylfaenol.

Er bydd ymddiriedolaethau yn cael mwy o arian gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru drwy eu dyraniad blynyddol ar gyfer 2006/2007, i gydnabod pwysau ychwanegol megis prisiau ynni cynyddol, mae Cyfarwyddwyr Cyllid ymddiriedolaethau GIG yn honni na fydd y cynnydd cyffredinol o 4.5% yn ddigonol ar gyfer pwysau costau  disgwyliedig.

Mae'r adroddiad hefyd yn gofyn a fu cysylltiadau effeithiol rhwng cyfeiriad strategol y GIG yng Nghymru - fel y pennwyd yn 'Cynllun Oes' - a gweithredu cynlluniau lleol i fodloni gofynion statudol - megis gofynion Cost ac Effeithlonrwydd Strategol a'r Fframwaith Gwasanaeth a Chyllid blynyddol.Canfu'r adroddiad nad yw gofynion Cost ac Effeithlonrwydd Strategol blaenorol, a roddwyd ar waith i fantoli cyfrifon rhai cymunedau iechyd, wedi cyflawni eu hamcanion yn llawn, sy'n codi amheuaeth ynglyn ag effeithiolrwydd cynigion adfer ariannol presennol.

Mae'r adroddiad yn gwneud pedwar argymhelliad ar gyfer gwella:

• Dylid dadansoddi'r rhesymau dros fethiant y gofynion Cost ac Effeithlonrwydd Strategol blaenorol cyn cytuno ar gynlluniau'r dyfodol;
•  yn eu hasesiadau risg, dylai gofynion Cost ac Effeithlonrwydd Strategol newydd ystyried effaith bosibl adolygiad o'r gwasanaeth;
• Dylid ond cymeradwyo Fframweithiau Gwasanaeth a Chyllid pan fo cynlluniau ac atebolrwydd eglur ar gyfer rheoli risgiau gweddilliol;
• Mae angen dadansoddiad Cymru gyfan o safon ac effeithiolrwydd perfformiad a rheolaeth ariannol y GIG. Mae'r Archwilydd Cyffredinol yn bwriadu gweithio'n agos â swyddogion y Cynulliad wrth iddynt ystyried y ffordd orau o weithredu hyn.

Heddiw dywedodd Archwilydd Cyffredinol Cymru Jeremy Colman:

“Er bod rheolaeth ariannol wedi gwella, ceir tuedd ar i lawr yn sefyllfa ariannol y GIG yng Nghymru sy'n achosi pryder. Rhaid i gynlluniau adennill fod yn realistig gyda gweithdrefnau effeithiol ar gyfer cyflwyno adroddiadau. Rhaid bod yn hollol glir ynglyn â phwy sy'n gyfrifol am weithredu a phwy sy'n atebol dros weinyddu'r camau hynny. Yn bennaf oll, rhaid mynd i'r afael â'r rhesymau sylfaenol dros y diffyg ariannol.”

Nodiadau i Olygyddion:

• Mae'r adroddiad hwn yn archwilio p'un a yw'r GIG yng Nghymru yn ymdopi o fewn yr adnoddau ariannol sydd ar gael.
• Mae Archwilydd Cyffredinol Cymru yn cyflwyno adroddiad blynyddol ar Gyllid GIG Cymru. Fodd bynnag, eleni yw'r flwyddyn gyntaf y rhoddwyd ystyriaeth i ragolygon ar gyfer y flwyddyn ddilynol.
• Strategaeth iechyd a gofal cymdeithasol 10 mlynedd yng Nghymru  yw Cynllun Oes.Fe'i lansiwyd ym mis Mai 2005 gan Weinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol Llywodraeth Cynulliad Cymru, Dr Brian Gibbons AC.
• Mae Swyddfa Archwilio Cymru yn annibynnol ar y llywodraeth ac yn gyfrifol am archwilio tua £19 biliwn o wariant cyhoeddus blynyddol.
• Ei nod yw hybu gwelliannau fel y gall pobl Cymru gael budd o wasanaethau cyhoeddus atebol sydd wedi'u rheoli'n dda ac sy'n cynnig y gwerth gorau posibl am arian. Mae hefyd yn ymrwymedig i nodi a lledaenu arfer da ar draws y sector cyhoeddus yng Nghymru.
• Sefydlwyd Swyddfa Archwilio Cymru ym mis Ebrill 2005 trwy Ddeddf Archwilio Cyhoeddus (Cymru) 2004, a ehangodd swyddogaethau Archwilydd Cyffredinol Cymru ac a ganiataodd i staff o’r Comisiwn Archwilio yng Nghymru a’r Swyddfa Archwilio Genedlaethol yng Nghymru gael eu trosglwyddo i gyflogaeth dan Archwilydd Cyffredinol Cymru.

Am ragor o wybodaeth, cysylltwch â Rachel Harries (Swyddog Cyfathrebu a’r Wasg) ar 02920 262 675 neu drwy e-bost at rachel.harries@wao.gov.uk