Bydd achos o oedi wrth drosglwyddo gofal yn codi pan fydd claf mewnol yn yr ysbyty yn barod i symud i'r cam gofal nesaf, ond caiff y broses drosglwyddo ei rhwystro gan un neu fwy o resymau. Mae oedi diangen yn peryglu annibyniaeth y bobl hyn sy'n wynebu oedi. Mae oedi amhriodol yn yr ysbyty yn ddrwg i’r rheini o dan sylw oherwydd mi allant golli eu symudedd, eu gweithredoedd meddyliol a chorfforol ac yn y diwedd eu hannibyniaeth. Mae oedi o'r fath hefyd yn amharu ar y ddarpariaeth ehangach o wasanaethau a'u perfformiad ar draws y system iechyd a gofal cymdeithasol cyfan.

Mae'r adroddiad trosolwg yn edrych ar yr achosion o oedi wrth drosglwyddo gofal yn ardaloedd Caerdydd a Bro Morgannwg, Gwent a Sir Gaerfyrddin, ac fe'i hategir gan dri adroddiad sy'n cwmpasu'r cymunedau iechyd a gofal cymdeithasol unigol hyn. Mae'r adroddiad trosolwg yn nodi themâu a gwersi o'r tair cymuned a chânt eu bwydo i mewn i'r adolygiad annibynnol o achosion o oedi wrth drosglwyddo gofal a gomisiynwyd gan Lywodraeth y Cynulliad. Mae adroddiad Archwilydd Cyffredinol Cymru yn nodi 21 astudiaeth achos o arfer da o Gymru a thu hwnt a allai helpu i fynd i'r afael ag enghreifftiau o oedi wrth drosglwyddo gofal a'u hachosion.

Ledled Cymru, mae nifer y bobl sy'n blocio gwelyau wedi gostwng yn ystod y ddwy flynedd ddiwethaf, ond mae nifer y gwelyau sy'n llawn bob dydd mewn ysbytai wedi cynyddu dau y cant dros yr un cyfnod. Mae hyn yn golygu bod llai o bobl yn wynebu oedi, ond maent yn aros am fwy o amser. Tua £69 miliwn oedd y dyddiau gwely a gymerwyd gan oedi wrth drosglwyddo gofal yn 2006-2007 - gellid bod wedi gwario
£26 miliwn o hynny'n well mewn meysydd eraill.

Canfu'r adroddiad nad yw'r systemau mesur cyfredol ar gyfer achosion o oedi wrth drosglwyddo gofal yn rhoi digon o bwys ar nifer yr achosion o flocio gwelyau. Er enghraifft, golyga cytundebau lleol, ar gyfer rhai mathau o oedi fod cyfnod cytûn ar ôl datgan bod claf yn ddigon iach i gael ei ryddhau o'r ysbyty cyn iddynt gael eu hystyried yn achos o oedi wrth drosglwyddo gofal. Mae hyn yn cuddio maint y broblem ac nid yw'n  pwysleisio'r effaith ar annibyniaeth pobl sy'n agored i niwed.

Unwaith y caiff cleifion eu derbyn i'r ysbyty, mae'r adroddiadau'n nodi gwendidau mewn prosesau sy'n peryglu ar lif effeithlon y cleifion drwy'r system. Mae problemau yn codi'n aml, er enghraifft, pan fydd claf yn trosglwyddo rhwng gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol - lle y bydd systemau gwahanol yn rhwystro systemau llawn rhag gweithio. Ond, hyd yn oed o fewn cyfyngiadau'r system bresennol, dywed yr adroddiad y gall sefydliadau weithio'n fwy effeithiol ac mae'n galw am ffocws strategol i'r gymuned gyfan lle y bo hyn yn briodol. Mae datblygu cynlluniau i ail-gyflunio gwasanaethau yng Ngwent, Caerdydd a Bro Morgannwg yn gyfle o'r fath i gynnig gweledigaeth ac ymagwedd gliriach.

Yn ogystal â nodi enghreifftiau o arfer da yn lleol, mae'r adroddiadau yn cynnig sawl argymhelliad ar gyfer gwella ymhellach - i'r partneriaid sy'n cydweithio â'i gilydd ym mhob cymuned iechyd a gofal cymdeithasol a hefyd i Lywodraeth y Cynulliad.

Ymhlith yr argymhellion i bartneriaid lleol mae:

• datblygu ymhellach a darparu gweledigaeth wedi'i rhannu ar gyfer gwasanaethau sy'n hyrwyddo annibyniaeth pobl hyn sy'n agored i niwed;
• mynd i'r afael â phroblemau ar bob cam o lwybr gofal y claf, yn cynnwys dull rhagweithiol o nodi'r rhai sy'n wynebu risg o gael eu derbyn i'r ysbyty yn rheolaidd er mwyn darparu gofal mwy rhagweithiol mewn lleoliadau cymunedol;
• mynd i'r afael â materion capasiti, yn enwedig capasiti mewn cartrefi gofal ar gyfer yr henoed eiddil eu meddwl.

Ymhlith yr argymhellion mae'r canlynol:

• dylai Llywodraeth y Cynulliad a chyrff lleol roi terfyn ar arfer awdurdodau lleol ac Ymddiriedolaethau o ddefnyddio cytundebau lleol i oedi'r broses o ddechrau cyfrif achos o oedi wrth drosglwyddo gofal;
• dylai partneriaid o fewn cymunedau iechyd a gofal cymdeithasol ddatblygu modelau amlwg o ddarpariaeth gwasanaethau a gofal, y gall cyfluniad dyfodol gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol gael ei ddatblygu ohonynt;
• dylai Llywodraeth y Cynulliad ddatblygu polisi cenedlaethol clir ar ddewis y cleifion, sy'n cynnwys am ba hyd y mae'n rhesymol i berson hyn sy'n ddiamddiffyn aros mewn gwely ysbyty am ei fod yn aros am ei ddewis leoliad;
• dylai cyrff iechyd a gofal cymdeithasol wella dulliau o reoli perfformiad a'r prosesau ar gyfer rheoli oedi wrth drosglwyddo gofal yn lleol.

Heddiw dywedodd Archwilydd Cyffredinol Cymru, Jeremy Colman:
"Mae oedi diangen mewn ysbytai yn wael i'r cleifion sy'n wynebu oedi ac yn ddrwg i'r bobl y mae angen iddynt fynd i'r ysbyty i wneud hynny ond na allant. I fynd i'r afael â'r broblem gymhleth iawn hon yng Nghymru, mae angen i Lywodraeth y Cynulliad a chyrff iechyd a gofal cymdeithasol fabwysiadu systemau meddwl mwy effeithiol ac aeddfed, mabwysiadu arfer da mewn modd mwy cyson a chydweithio yn fwy effeithiol."

Nodiadau i Olygyddion:

• Mae'r adroddiad trosolwg yn archwilio a yw ymddiriedolaethau'r GIG, Byrddau Iechyd Lleol a chynghorau yn cymryd camau effeithiol ar draws y system iechyd a gofal cymdeithasol cyfan mynd i'r afael â nifer yr achosion o oedi wrth drosglwyddo gofal a'r rhesymau drostynt yng nghymunedau iechyd a gofal cymdeithasol Caerdydd a Bro Morgannwg, Gwent a Sir Gaerfyrddin.
• Fe'i cyhoeddir mewn cydweithrediad ag adroddiadau unigol manwl i gymunedau iechyd a gofal cymdeithasol Caerdydd a Bro Morgannwg, Gwent a Sir Gaerfyrddin, a bydd ar gael o'n gwefan yn www.wao.gov.uk
• Rydym wedi gweithio'n agos gyda'r contractwr sy'n cynnal adolygiad annibynnol o oedi wrth drosglwyddo gofal ledled Cymru ar ran Llywodraeth y Cynulliad ac rydym wedi rhannu ein dadansoddiad helaeth o ddata cenedlaethol. Bydd ein canfyddiadau o'r tri lleoliad yn llywio'r adolygiad annibynnol wrth iddo ystyried y sefyllfa mewn rhannau eraill o Gymru. Bydd yr adolygiad annibynnol yn profi perthnasedd yr argymhellion yn yr adroddiad hwn ar gyfer cymunedau iechyd a gofal cymdeithasol eraill yng Nghymru.
• Nododd ein gwaith nifer o enghreifftiau o arfer da a nodir mewn astudiaethau achos yn yr adroddiad ac yn yr adran Y Gyfnewidfa Arfer Da ar ein gwefan.
• Mae Swyddfa Archwilio Cymru yn annibynnol ar y llywodraeth ac yn gyfrifol am archwilio tua £19 biliwn o wariant cyhoeddus blynyddol.
• Ei nod yw hyrwyddo gwelliannau, fel y gall pobl Cymru gael budd o wasanaethau cyhoeddus atebol sydd wedi'u rheoli'n dda ac sy'n cynnig y gwerth gorau posibl am arian. Mae hefyd yn ymrwymedig i nodi a lledaenu arfer da ar draws y sector cyhoeddus yng Nghymru.
• Sefydlwyd Swyddfa Archwilio Cymru ym mis Ebrill 2005 drwy Ddeddf Archwilio Cyhoeddus (Cymru), 2004, a ehangodd swyddogaethau Archwilydd Cyffredinol Cymru ac a ganiataodd i staff o’r Comisiwn Archwilio yng Nghymru a’r Swyddfa Archwilio Genedlaethol yng Nghymru gael eu trosglwyddo i gyflogaeth Archwilydd Cyffredinol Cymru.