Datganiadau i'r wasg

Gallai'r heddlu arbed hyd at £1 biliwn yn ôl cyrff gwarchod

20/07/2010

Yn ôl y tri chorff gwarchod cenedlaethol, y Comisiwn Archwilio, Arolygiaeth Cwnstabliaeth Ei Mawrhydi a Swyddfa Archwilio Cymru, gallai'r heddlu yng Nghymru a Lloegr arbed hyd at £1 biliwn (12% o'r arian a geir gan lywodraeth ganolog) heb leihau nifer yr heddlu sydd ar gael. Mewn dau adroddiad maent yn amlinellu lle y gellir gwneud arbedion, yr effaith ar yr heddlu a'r cyhoedd ac effaith debygol unrhyw doriadau pellach.

Mae adroddiad Arolygiaeth Cwnstabliaeth Ei Mawrhydi, 'Valuing the Police', yn dangos mai ond 11% o'r heddlu sydd ar gael i'r cyhoedd ar y stryd, er gwaethaf cynnydd o flwyddyn i flwyddyn mewn cyllidebau dros y 40 mlynedd diwethaf. Mae Arolygiaeth Cwnstabliaeth Ei Mawrhydi yn rhybuddio y caiff nifer yr heddlu sydd ar gael i'r cyhoedd ei leihau ymhellach yn sgîl y toriadau mewn cyllidebau sydd ar y gweill, oni chaiff yr heddlu ei ailgynllunio'n llwyr.

Yn yr adroddiad ar y cyd - 'Sustaining value for money in the police service'  - mae'r tri sefydliad yn dangos lle y gellir arbed arian: chwalu seilos gan annog heddluoedd i gydweithio a phroses fwy effeithlon o sicrhau bod nifer yr heddlu sydd ar ddyletswydd yn cyfateb yn well i'r risg o droseddau er mwyn delio â'r amrywiaeth o ran galw.

Mae'n nodi bod £13.7 biliwn wedi'i wario ar yr heddlu yn 2008/09, sydd 47 y cant yn fwy na'r hyn a wariwyd yn 1997/98. Cafodd 80 y cant o'r ffigur hwn ei wario ar staff. Mae rhai heddluoedd wedi dangos sut y gellid arbed £270 miliwn ar draws y gwasanaeth drwy ddefnyddio mwy o staff sifil.

Mae adroddiad Arolygiaeth Cwnstabliaeth Ei Mawrhydi yn rhybuddio, er na fydd arbed 12% yn hawdd, y byddai arbed mwy na hynny yn arwain at leihad yn nifer yr heddlu sydd ar gael. Byddai hyn yn golygu llai o heddlu ar y stryd a llai o heddlu i ymateb i alwadau brys a galwadau nad ydynt yn rhai brys.

Gallai prosesau caffael gwell (megis prynu gwasanaethau fforensig, cerbydau fflyd) arbed tua £100 miliwn a gellid arbed hyd at £140 miliwn drwy leihau costau cefn swyddfa. Mae rhai heddluoedd wedi cydweithio i arbed miliynau: Mae Swydd Bedford a Swydd Hertford yn rhannu Uned Troseddau Mawr a gweithiodd pedwar gwasanaeth heddlu Cymru gyda'i gilydd gan arbed £3.3 miliwn ar brynu nwyddau a gwasanaethau yn 2008/09. Nid yw heddluoedd sy'n gwario mwy o reidrwydd yn well nag eraill, yn ôl casgliad yr adroddiad.

Yn 2008/09, gwariodd 32 allan o'r 43 heddlu lai na'r flwyddyn flaenorol. Ond mewn 10 o'r 16 heddlu yr ymwelwyd â hwy ar gyfer yr adroddiad ar y cyd hwn, nid oedd y dull o sicrhau effeithlonrwydd yn debygol o ateb yr her ariannol sy'n dod i'r amlwg. Dangosodd adroddiad Arolygiaeth Cwnstabliaeth Ei Mawrhydi mai dim ond un o bob pum heddlu a oedd wedi paratoi'n ddigonol ar gyfer toriadau yn y gyllideb - roedd un o bob tri heb baratoi'n ddigonol.

Er bod troseddau wedi lleihau 45 y cant ers 1995, mae plismona modern yn golygu mwy na mynd i'r afael â throseddau: mae'n golygu delio â throseddau cyfundrefnol, gwrthderfysgaeth, ymddygiad gwrthgymdeithasol, cymorth i ddioddefwyr a gwarchod plant. Canfu Arolygiaeth Cwnstabliaeth Ei Mawrhydi bod y galw ar yr heddlu heddiw wedi newid yn sylweddol. Mae biwrocratiaeth gynyddol ac arbenigeddau wedi tynnu swyddogion i ffwrdd o'r rheng flaen - ar adeg pan fo'r cyhoedd wedi nodi'n glir eu bod am weld mwy o heddlu ar y strydoedd. Dros y pedair blynedd diwethaf, mae nifer y swyddogion gwarantol sy'n gweithio yn y gymuned wedi gostwng 1,429 - er bod nifer swyddogion yr heddlu wedi cynyddu. Mae Arolygiaeth Cwnstabliaeth Ei Mawrhydi yn rhybuddio bod angen ailgynllunio trefniadau plismona yn llwyr, gan ddarparu fframwaith newydd sy'n diogelu 11% o'r heddlu sydd ar gael i'r cyhoedd ar hyn o bryd.

Dywedodd Michael O'Higgins, Cadeirydd y Comisiwn Archwilio: 'Bydd angen arweinyddiaeth gadarn ar heddluoedd gan wleidyddion, awdurdodau'r heddlu a phrif gwnstabliaid er mwyn arbed arian heb effeithio'n andwyol ar y gwasanaethau sydd ar gael i'r cyhoedd. Bydd cyflawni gwell gwerth am arian wrth blismona yn her, ond mae'n bosibl. Mae llawer o heddluoedd wedi dangos sut i arbed arian a gwella perfformiad gan gynnal hyder y cyhoedd ar yr un pryd - mae rhai wedi gwneud hyn gyda llai o swyddogion yr heddlu hyd yn oed. A thrwy graffu mwy ar wariant yr heddlu ar lefel leol, gellir helpu heddluoedd sy'n gwario mwy.'

Dywedodd Syr Denis O'Connor, Prif Arolygydd Cwnstabliaeth Ei Mawrhydi:
'Yr her i wasanaeth yr heddlu yw lleihau gwariant heb effeithio'n andwyol ar hyder y cyhoedd. Mae ein hadroddiadau'n dangos bod rhai heddluoedd yn paratoi am y toriadau anochel mewn cyllidebau, ond nid yw llawer o rai eraill wedi paratoi'n ddigonol hyd yma. Heddiw, rydym yn annog yr heddlu, rheolwyr a gwleidyddion sy'n gwneud penderfyniadau strategol ynghylch dyfodol plismona yng Nghymru a Lloegr, i ddefnyddio ein hadroddiadau i archwilio eu dewisiadau'n drylwyr fel na chaiff diogelwch na lles y cyhoedd eu rhoi mewn perygl.

Dywedodd Archwilydd Cyffredinol Cymru, Gillian Body: 'Mae'n bwysicach nag erioed i gyflawni'r gwerth gorau posibl am arian gan ddarparu'r lefel uchaf o wasanaeth i drethdalwyr. Nid yw heddluoedd sy'n gwario mwy yn well nag eraill - mae rhai wedi llwyddo i arbed miliynau o bunnoedd drwy ddefnyddio mwy o staff sifil.'

Mae'r adroddiad ar y cyd hefyd yn nodi bod angen i heddluoedd ddefnyddio dull trawsnewidiol gan ddechrau gydag asesiad bygythiad, niwed a risg i wneud arbedion mawr a chynnal perfformiad. Dylai gwariant yr heddlu adlewyrchu llwyddiant mewn perthynas â lleihau troseddau. Dylai asesiadau lleol nodi'r blaenoriaethau gan ystyried patrymau troseddu newidiol i bennu lle mae angen buddsoddi a lle y gall heddluoedd leihau gwariant.

Canfu adroddiad Arolygiaeth Cwnstabliaeth Ei Mawrhydi nad yw patrymau sifft yr heddlu yn bodloni dymuniad y cyhoedd o ran nifer yr heddlu a ddylai fod ar gael - roedd mwy o heddlu ar gael ar fore dydd Llun nac ar nos Wener. Mae'r adroddiad yn dangos bod hyder y cyhoedd yn cynyddu wrth i nifer yr heddlu sy'n gweithio yn y gymuned gynyddu.

Mae'n galw am broses o ailgynllunio trefniadau plismona i ddelio â thoriadau mewn cyllidebau ac yn nodi y dylid gwneud ymdrech ddwys i herio pob darn o wariant, gan gynnwys cymorth, gweithredol a'r rheng flaen. Dylai nifer yr heddlu sydd ar gael fod yn flaenoriaeth, a dylai'r broses ddiwygio gael ei harwain yn lleol. Mae'r adroddiad yn hyrwyddo 'pensaernïaeth newydd' gyda'r llywodraeth ganolog a'r sector plismona yn cydweithio i gyflawni toriadau'n ofalus.   

Nodiadau i olygyddion

• Gwelwyd astudiaethau achos yn cynnwys arfer da gan rai heddluoedd ac awdurdodau'r heddlu yn yr adroddiad ar y cyd, gan gynnwys: Swydd Derby; Cumbria; Surrey; Gwent; Swydd Gaerloyw; Norfolk; Essex; Caint; Swydd Hertford; Gorllewin Swydd Efrog; Gwasanaeth yr Heddlu Metropolitanaidd.
• I grynhoi, mae'r adroddiad ar y cyd yn nodi:
• • Bydd yn rhaid i'r heddlu ymdopi â llai o arian
  • Ni fydd disgwyliadau'r cyhoedd ynghylch ansawdd plismona yn lleihau
  • Dylai penderfyniadau ynghylch arbedion ddibynnu ar fygythiad, niwed a risg
  • I wneud arbedion mawr mae angen i heddluoedd ddewis dulliau trawsnewidiol o weithredu
  • Mae angen i awdurdodau'r heddlu a heddluoedd oresgyn rhwystrau i newid
  • Mae angen i heddluoedd ddatblygu prosesau caffael gwell
  • Mae'n bosibl gwneud arbedion cefn swyddfa
  • Gall heddluoedd arbed arian drwy gydweithio'n well
  • Gellid arbed hyd at £1 biliwn
• I grynhoi, mae adroddiad Arolygiaeth Cwnstabliaeth Ei Mawrhydi yn nodi:
• • Mewn adeg o gynnydd mewn cyllidebau, mae'r heddlu wedi bod yn llwyddiannus o ran cyflawni'r mesurau a bennwyd iddynt - lleihau troseddau a gwella hyder y cyhoedd.
  • Mae llai na 11% o'r heddlu ar gael i helpu'r cyhoedd ar y stryd.
  • Mae'n rhaid ailgynllunio trefniadau plismona i ddelio â thoriadau mewn cyllidebau.
  • Drwy ailgynllunio gellid arbed 12% ar yr arian a ddarperir gan lywodraeth ganolog, gan gynnal nifer yr heddlu sydd ar gael.
  • Byddai toriadau o fwy na 12% yn sicr o leihau nifer yr heddlu sydd ar gael oni chaiff ei flaenoriaethu uwchlaw popeth arall y mae'r heddlu yn ei wneud.
• Corff gwarchod annibynnol yw'r Comisiwn Archwilio sy'n hybu darbodusrwydd, effeithlonrwydd ac effeithiolrwydd mewn gwasanaethau cyhoeddus lleol i sicrhau canlyniadau gwell i bawb. Mae ei waith ym meysydd llywodraeth leol, iechyd, tai, diogelwch cymunedol a gwasanaethau tân ac achub yn golygu bod ganddo safbwynt unigryw. Mae'r Comisiwn yn hyrwyddo gwerth am arian i drethdalwyr, gan archwilio'r £200 biliwn a werir gan 11,000 o gyrff cyhoeddus lleol. Fel corff sy'n llywio gwelliant, mae'n gweithio mewn partneriaeth i asesu gwasanaethau cyhoeddus lleol ac yn gwneud argymhellion ymarferol i wella ansawdd bywyd pobl leol.
• Mae Arolygiaeth Cwnstabliaeth Ei Mawrhydi yn arolygiaeth annibynnol sy'n arolygu gwasanaethau plismona er budd y cyhoedd, yn archwilio effeithiolrwydd heddluoedd ac awdurdodau yn drwyadl wrth iddynt fynd i'r afael â throseddau a therfysgaeth, yn gwella'r system cyfiawnder troseddol a chodi hyder. Mae Arolygiaeth Cwnstabliaeth Ei Mawrhydi yn archwilio ac yn rheoleiddio pob un o'r 43 heddlu yng Nghymru a Lloegr.
• Mae Swyddfa Archwilio Cymru yn ymdrin â phob sector o'r llywodraeth, ac eithrio'r rhai a gedwir i lywodraeth y DU. Mae Archwilydd Cyffredinol Cymru, fel pennaeth Swyddfa Archwilio Cymru, naill ai'n archwilio cyrff yn uniongyrchol, megis Llywodraeth Cynulliad Cymru a'r Gwasanaeth Iechyd Gwladol, neu, fel yn achos llywodraeth leol, yn penodi archwilwyr i wneud hynny. Ei waith yw hyrwyddo gwelliant fel y gall pobl Cymru gael budd o wasanaethau cyhoeddus atebol, sydd wedi'u rheoli'n dda ac sy'n cynnig y gwerth gorau posibl am arian.