Datganiadau i'r wasg

Nid yw dull ariannu ysgolion arbennig yng Nghymru yn canolbwyntio'n ddigonol ar yr angen cyfredol

30/09/2010

Ond mae ysgolion yn parhau i wneud defnydd da o adnoddau, dywed Archwilydd Cyffredinol Cymru

Mae ysgolion arbennig yng Nghymru yn gwneud defnydd da o'r arian sydd ar gael, ond nid yw llawer o gynghorau wedi adlewyrchu'r amgylchiadau newydd sy'n wynebu ysgolion wrth benderfynu ar faint o arian a chymorth i'w rhoi.

Dyna gasgliad adroddiad a gyhoeddwyd heddiw gan Archwilydd Cyffredinol Cymru. Fe'i comisiynwyd gan Lywodraeth Cynulliad Cymru fel rhan o adolygiad o Anghenion Addysgol Arbennig ledled Cymru.

Canfu'r adroddiad hwn fod ariannu yn anghyson. Gwelwyd achosion o ysgolion arbennig yn darparu gwasanaethau i ddisgyblion sydd ag anghenion tebyg ond sy'n derbyn lefelau gwahanol iawn o arian. Ond, er gwaethaf hyn, mae ysgolion yn rheoli eu cyllid yn dda ar y cyfan. Er enghraifft, mae dyfarniadau arolygiadau Estyn yn gadarnhaol ymron bob un o'r ysgolion arbennig a gynhelir. Mae rheolwyr ysgolion yn gweithio'n dda gyda chynghorau i fonitro gwariant yn ofalus ac roedd lefelau'r cronfeydd wrth gefn ar ddiwedd 2008-09 yn ddarbodus, sef 5.8 y cant ar gyfartaledd.

Mae'r adroddiad yn cyfeirio at nifer o wendidau yn y ffordd mae cynghorau yn ariannu ysgolion. Er enghraifft, prin yw'r cynghorau sydd wedi cymharu cost eu darpariaeth o ysgolion arbennig â chostau darpariaeth cynghorau eraill. Mae dadansoddiad o'r fath yn helpu i sicrhau bod gwariant ar ysgolion arbennig yn werth da am arian yng nghyd-destun cyllideb ehangach cyngor.

Dros yr 20 mlynedd ddiwethaf, bu cynnydd o ran difrifoldeb a chymhlethdod anghenion disgyblion sy'n mynychu ysgolion arbennig. O ganlyniad i effaith gyfunol y newidiadau hyn, nid yw'r sail a ddefnyddir i ddyrannu adnoddau i ysgolion arbennig mewn llawer o gynghorau yn briodol mwyach.

Er y ceir enghreifftiau o arfer da, a amlygir yn yr adroddiad hwn, bu llawer o gynghorau yn araf yn adlewyrchu newidiadau cyd-destunol yn eu dyraniadau cyllidebol a'u fformiwlâu ariannu ar gyfer ysgolion arbennig.

Mae'r adroddiad heddiw yn nodi nifer o argymhellion i gynghorau yng Nghymru, Llywodraeth Cynulliad Cymru ac ysgolion arbennig a gynhelir, gan gynnwys:

• Dylai cynghorau a'r ysgolion arbennig a gynhelir ganddynt gynnal adolygiadau sylfaenol o'r trefniadau ariannu ar gyfer disgyblion sydd wedi'u lleoli mewn ysgolion arbennig - gan ddefnyddio'r wybodaeth ddiweddaraf am anghenion cyfredol a chostau cymharol ar gyfer disgyblion o fewn yr awdurdod a'r tu allan iddo.
• Dylai Llywodraeth Cynulliad Cymru ddwyn ynghyd yr holl ddata ar anghenion a darpariaeth gyfredol, a'i ddefnyddio i lywio'r gwaith cynllunio strategol ar gyfer lleoedd mewn ysgolion arbennig ledled Cymru.
• Dylai Llywodraeth Cynulliad Cymru hyrwyddo gwell cydweithio rhwng cynghorau a Byrddau Iechyd Lleol er mwyn darparu lefel gyson o gymorth iechyd i ddisgyblion mewn ysgolion arbennig ledled Cymru.

Heddiw dywedodd Archwilydd Cyffredinol Cymru, Gillian Body:

"Mae angen cynnal adolygiad sylfaenol o drefniadau ariannu ysgolion arbennig yng Nghymru. Mae'r dull presennol yn anghyson ac nid yw'n canolbwyntio'n ddigonol ar yr hyn sydd ei angen ar ysgolion - y mae llawer ohonynt yn fwy o ran maint a chanddynt achosion mwy difrifol a mwy cymhleth na'r hyn a welwyd ugain mlynedd yn ôl. Er bod ysgolion, ar y cyfan, yn gwneud defnydd da o'r arian sydd ar gael iddynt ar hyn o bryd, byddai diwygio'r system yn helpu i sicrhau y gallant ddiwallu anghenion disgyblion yn gyson ledled Cymru."

Nodiadau i Olygyddion:

• Mae'r adroddiad hwn yn archwilio p'un a yw ysgolion a chynghorau yn defnyddio adnoddau'n dda i ddiwallu anghenion ysgolion arbennig yng Nghymru.
• Mae'r adroddiad hwn yn seiliedig ar waith blaenorol a gyflawnwyd gan Swyddfa Archwilio Cymru. Cyhoeddwyd canfyddiadau'r gwaith hwnnw yn yr adroddiad Arfer Da mewn Cyllido Anghenion Addysgol Arbennig a gyhoeddwyd yn 2007.
• Ar hyn o bryd mae cynghorau yng Nghymru yn cynnal 43 o ysgolion arbennig. Mae'r 43 o ysgolion wedi'u lleoli ar draws 21 o'r 22 o gynghorau. Fodd bynnag, dim ond un ysgol arbennig yr un y mae 10 o'r cynghorau hyn yn ei chynnal.
• Dosberthir tua 70 y cant o ysgolion arbennig fel rhai 'generig', hynny yw maent yn darparu ar gyfer amryw o fathau o anghenion arbennig.   Mae'r lleill yn darparu ar gyfer mathau penodol o anghenion megis anhwylder ar y sbectrwm awtistig neu anawsterau ymddygiadol, emosiynol a chymdeithasol.
• Er bod nifer y disgyblion mewn ysgolion prif ffrwd wedi lleihau yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae nifer y disgyblion sy'n mynychu ysgolion arbennig wedi cynyddu.
• Mae Swyddfa Archwilio Cymru yn annibynnol ar y llywodraeth ac yn gyfrifol am gynnal archwiliad blynyddol o tua £20 biliwn o wariant cyhoeddus blynyddol.
• Ei nod yw hyrwyddo gwelliannau, fel y gall pobl Cymru gael budd o wasanaethau cyhoeddus atebol sydd wedi'u rheoli'n dda ac sy'n cynnig y gwerth gorau posibl am arian. Mae hefyd yn ymrwymedig i nodi a lledaenu arfer da ym mhob rhan o'r sector cyhoeddus yng Nghymru.